تالاپقان قاسەن ۇلى 1954- جىلى 9- ايدا قابا اۋدانىنىڭ كولباي اۋىلدىعىندا ءومىر ەسىگىن اشقان. 1962- جىلى 9- ايدان 1967- جىلى 7- ايعا دەيىن قابا اۋدانى ساربۇلاق اۋىلدىعىندا باستاۋىش وقىعان. 1967- جىلى 9- ايدان، 1970- جىلى 7- ايعا دەيىن قابا اۋدانى تاسقالا ورتالاۋ مەكتەبىندە وقىعان. 1970- جىلدان، 1978- جىلعا دەيىن ساربۇلاق كوك اعاش قىستاعىندا قايتالاي تاربيە الۋعا ءتۇسكەن. 1978- جىلدان، 1980- جىلعا دەيىن شىڭگىل اۋداندىق پەداگوگيكا مەكتەبىنەن وقىعان. ول وقۋعا ىنتالى، ەڭبەككە بەلسەندىلىگى، قاجىرلى ـ قاراپايىمدىلىعى ارقىلى جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ وتىرعان. شىڭگىل فەداگوگيكا مەكتەبىن وقىپ جاتقان سوڭعى ءبىر جىلدىعىندا وقي ءجۇرىپ شىڭگىل اۋداندىق 1- ورتا مەكتەپتە پراككتيكانت وقىتۋشى بولىپ، سول كەزدەگى وقىتۋشى جەتىسپەۋدەي بوستىقتى تولتىرۋ ءۇشىن ەرتە قىزمەتكە ارالاسقان ءارى مەكتەپتى ۇزدىك ناتيجەمەن ءبىتىرىپ، 1980- جىلى 9- ايدان باستاپ سول مەكتەپتە وقىتۋشى بولىپ ۇستازدىق ساپارىن باستاعان1985- جىلدان 1987- جىلعا دەيىن شينجياڭ وقۋ- اعارتۋ ينستيتۋتى ءتىل- ادەبيەت كاسبىنەن ءبىلىم تولىقتىرىپ، مەكتەپ ءبىتىرۋ ديسسەرتاتسياسى ۇزدىك عىلمي ماقالا بولىپ باعالانىپ، مەكتەپتى ويداعىداي ناتيجەمەن تاۋىسادى.1988- جىلى تۋعان جەرىنە ورالىپ، قابا اۋداندىق 1- ورتا مەكتەپتە ءتىل- ادەبيەت وقىتۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن. سودان باستاپ 2005- جىلى 10- ايدا زەينەتكە شىققانعا دەيىن تابان اۋدارماي وقىتۋدىڭ الدىڭعى شەبىندە ايانباي ەڭبەك ەتكەن. بۇل قىزمەتتىڭ جاپا- ماشاقاتىنا شىداي وتىرىپ، ۇزدىك ناتيجەلەر جاراتۋمەن بىرگە الۋان تاقىرىپتاعى عىلمي فەداگوگيكالىق ماقالالارعا قالام تەربەگەن. ‹‹ادەبيەت ساباعىن وقىتۋ تۋرالى››، ‹‹جامان بولادىدان تۋعان وي››، ‹‹وقىتۋشىنىڭ سالاۋاتى تۋرالى›› قاتارلى 30 دان استام ماقالالارى ‹‹شينجياڭ وقۋ- اعارتۋى››، ‹‹ىلە اعارتۋى››، ‹‹شينجياڭ گازەتى››، ‹‹جاستۇلەك››، ‹‹ءتىل جانە اۋدارما›› سىندى گازەت ، جۋرنالداردا جارىق كورگەن. ونىڭ وسى ىزدەنستەرى ءوز كەزىندە ۇلتتىق وقۋ- اعارتۋدى قالاي ىلگەرلەتەمىز دەپ قۇلشىنىپ جۇرگەن اعارتۋ شەبىندەگى ساپتاستارىن قۇندى ماتەريالمەن قامداعان. ول 1986- جىلى داڭىقپەن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولعان.1985- جىلى ‹‹شينجياڭ اعارتۋى›› جۋرنالى رەداكسياسى جاعىنان ‹‹ۇزدىك اۆتور›› سيلعىن، 1987- جىلى شىڭگىل اۋداندىق پارتكوم جاعىنان ‹‹وزات پارتيا مۇشەسى››، 1988- جىلى قابا اۋداندىق پارتكوم جاعىنان ‹‹ۇزدىك پارتيا مۇشەسى››، 1993- جىلى اۋداندىق وقۋ- اعارتۋ مەكەمەسى جاعىنان ‹‹اعارتۋ شەبىندەگى ۇزدىك جەكە››، 1994- جىلى اۋداندىق پارتكوم، ۇكىمەت جاعىنان ‹‹وقىتۋ شولپانى››، 1995- جىلى اۋداندىق پارتكوم، ۇكىمەت جاعىنان‹‹ۇزدىك وقىتۋشى›› سيلقتارىن ەنشىلەگەن. بۇدان سىرىت ءارجىلدىق قىزمەت قورىتىندىلارىندا مەكتەپ جاعىنان ‹‹ۇزدىك وقىتۋشى››، ‹‹ۇزدىك پارتيا مۇشەسى››، ‹‹ۇزدىك كلاس جەتەكشىسى›› بولىپ سيلانىپ وتىرعان. ول قابا اۋداندىق 1- ورتا مەكتەپتە باستان اقىر ورتا مەكتەپتىڭءتىل- ادەبيەت ساباعىن ءوتۋدىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاۋمەن بىرگە كلاس جەتەكشىلىك مىندەتتىڭ مۇددەسىنەن تولىق شىعىپ، ۇرتىس تالاي جىل ورتا مەكتەپ بىتىرەتىن جىلدىقتاردىڭ ساباعىن ءوتىپ، ايماق بويىنشا الدىڭعى قاتارداعى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى، بۇدان تىس، مەكتەپ وقۋ ءبولىمنىڭ كومەكشسى، ءمۇرال- تاربيە ءبولىمنىڭ جەتەكشسى قاتارلى قىزمەتتەردىڭ مۇددەسىنەن شىعۋمەن قاتار 1998- جىلدان 2003- جىلعا دەيىن قابا اۋداندىق حالىق قۇرىلتاينىڭ ۋاكىلى، حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ جوراسى، اۆتونوميالى رايوندىق ءتىل-جازۋ عىلمي قوعامنىڭ مۇشەسى سىندى قوعامدىق مىندەتتەردى دە ءساتتى اتقارعان. وزدىگىنەن ۇيرەنىپ، جوعارى مەكتەپ بىتىرگەن 50 دەن استام وقىتۋشنىڭ ماقالا جازۋىنا جەتەكشلىك ەتۋىنىڭ ءوزى اسا قاجىرلىقتى، عىلميلىقتى قاجەت ەتەتىن جاپالى قىزمەت ەكەنى كىمگە بولسادا تۇسىنىكتى.‹‹بوقاي شەجىرەسىن›› العاش قولعا العان ادام وسى تالاپقان قاسەن ۇلى ەدى. سوناۋ 1996- جىلى كولباي شەجىرەسىنىڭ اتا بۇتارىن شاپاگراپپەن باسىپ، اعايىن- تۋستارعا تاراتتى. پىكىر الۋ، تولىقتاۋ جۇمىسىن مىنە سودان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستىرعان. ءتىپتى، سوڭعى جىلدارى جانىنا باتقان اۋرۋ ازابىنا توزە ءجۇرىپ ‹‹كولباي شەجىرەسىنىڭ اتا بۇتارىنىڭ›› جينالىپ، كومپيۋتەرگە تەرىلۋىنە دەيىن قاداعالاپ قاراپ شىققان ەكەن. ‹‹كولباي شەجىرەسنىڭ اتا بۇتارىن›› جيناۋعا تۇڭعىش كىرسكەن ءارى اتتانىسقا كەلتىرگەن، تالاپقان قاسەن ۇلنىڭ جانكەشتى وسى ەڭبەگىن اعايىن-تۋىستار، ‹‹ كولباي شەجىرەسىن›› كىتاپ ەتىپ شىعارۋشىلار ەرەكشە باعالاعان.حالىقتىڭ جۇرەگىنە جارىق ساۋلە شاشىپ، سانسىز ۇرپاقتاردى ءبىلىم بۇلاعىنان سۋسىنداتقان ۇستاز، كولباي اۋلەتىنىڭ ۇرپاقتارىنا شەجىرەدەن شەكپەن جاپقان اسىل ازاماتىمىز 2009- جىلى 7- ايدىڭ 2- كۇنى 55 جاسىندا كوپ جىل اۋىرعان ناۋقاستىڭ زاردابىنان باقي دۇنيەدەن وتكەن.